Skąd się biorą nowe słowa w języku polskim?

Nowe słowa w języku polskim – skąd się biorą?

Język polski stale się zmienia wraz z otaczającą nas rzeczywistością i nieustannie pojawiają się w nim nowe słowa. A właściwie to my, użytkownicy języka, tworzymy nowe słowa. Nie umykają one językoznawcom, którzy starają się je wyłapać, zapisać, opisać i skatalogować. Nie wszystkie, ale te z nich, które trwalej wchodzą do języka – na pewno.

Według językoznawców nowe słowa to te, które pojawiły się w polszczyźnie po 2003 r. A zatem odnoszące się do dwudziestopierwszowiecznej rzeczywistości. Naznaczonej m.in. pandemią. A że pandemia przekształciła niemal każdą dziedzinę naszego życia, to i w języku widać sporo zmian. Językoznawcy sugerują, że najwięcej z nich koncentruje się wokół czasu wolnego i hobby, jedzenia, miasta, ekologii i oczywiście szeroko pojętego środowiska młodzieżowego.

Niektóre słowa są zupełnie nowe, inne poszerzyły swój zasięg albo otrzymały nowe znaczenie. Sporo jest zapożyczeń i to nie tylko z języka angielskiego, zwłaszcza w przypadku kulinariów. Tu jest całe spektrum języków, niekiedy bardzo egzotycznych: hiszpański, arabski, włoski, grecki, japoński, koreański etc.

Zacznijmy od najprzyjemniejszych tematów, czyli od jedzenia. Niektóre słowa znane są już całkiem powszechnie, inne tylko niektórym. Czas przedstawić je zatem szerzej:

JEDZENIE

Nowe czasowniki:

herbatkować, kawkować, tortować, ciastkować, winkować, piwkować

Nowe wyrazy złożone:

tofucznica, seleryba, tofurnik, nernik, jagielnik, bezsernik, czekodżem, sojonez

Nowe sposoby odżywiania:

weganizm/weganie, wegetarianizm/wegetarianie, fleksitarianizm/fleksitarianie

A w opozycji – mięsarianizm/mięsarianie

Zapożyczenia:

kimchi, sushi, baba ganoush, risotto (i na wzór – kaszotto, pęczotto, gryczotto).

Skoro już sobie podjedliśmy i każdy mógł to uczynić zgodnie ze swoimi upodobaniami, czas na hobby, pasje i inne czynności, które tak wspaniale wypełniają nam czas wolny.

CZAS WOLNY I HOBBY

Uprawiamy:

rowerowanie, urodzinowanie, nordikowanie, supowanie

parawaning, plażing, leżing, smażing, działking

Osoby, które darzą uwielbieniem…

włosomaniaczka, roślinomaniak/roślinomaniaczka, kotoholik, serialoholik, książkoholik, szminkoholiczka

Pasje i postawy:

jesieniara, rzepiara, tapeciara, windziara, ptasiarz, droniarz

Lubimy czas wolny, oj lubimy

piątek, piąteczek, piątunio

i nie lubimy pracować

środing to taki mały piątek…

PS. O jesieniarze każdy już pewnie słyszał, ale takie osobistości, jak rzepiara, tapeciara i windziara nawet dla mnie lśnią nowością. Gwoli wyjaśnienia zatem: RZEPIARA to dziewczyna/kobieta, która fotografuje się na polach kwitnącego rzepaku i udostępnia te zdjęcia w mediach społecznościowych; TAPECIARA uwielbia makijaż i nakłada go często-gęsto, oczywiście fotografuje i udostępnia w mediach społecznościowych; WINDZIARA… aż się boję kontynuować. Windziara fotografuje się w windach i udostępnia zdjęcia w mediach społecznościowych.

MIASTO

Miasta w ostatnich latach przeszły niejedną metamorfozę, a ich mieszkańcy – swoistą ewolucję poglądów na temat miejskiej egzystencji. Wystarczy zerknąć na poniższe zestawienie, by wyrobić sobie zdanie w tej materii. Nie jest za dobrze, oj nie!

Frustracje mieszkańców:

patodeweloper/patodeweloperka, patoinwestor/patoinwestycja, patoarchitekt/patoarchitektura, patobudownictwo, patourbanista/patourbanistyka

patoogródek, patomieszkanie, patoparking

Choroby miasta:

pasteloza, asfaltoza, betonoza, kostkoza, bilbordoza, pomnikoza, paczkomatoza, muraloza

paczkomat, soczewkomat, mlekomat, zniczomat, kaczkomat, ofiaromat/datkomat/tacomat

Gastronomia:

kanapkarnia, pierogarnia, burgerownia

jadłowóz, jadłobus, foodtruck

EKOLOGIA

Wreszcie ekologia, która jednych przyprawia o depresję, innych o chęć miotania obelg na prawo i lewo (głównie na lewo). Ale my, zwykli ludzie, jesteśmy coraz bardziej świadomi, co się dzieje z naszą planetą i staramy się najlepiej, jak umiemy. A zatem:

Oszczędzamy i nie marnujemy:

jadłodzielnia, zero/less waste, foodsharing, lodówka społeczna

skip, skipowanie, skiper

śmietnikowanie

freeganizm/freeganie

Skip – w j. angielskim to słowo oznacza pominąć; w terminologii zero waste to kontener na śmieci z jedzeniem; SKIPOWANIE to zbieranie żywności wyrzuconej przez sklepy (np. z powodu przeterminowania); SKIPPER – osobnik, który skipuje. Lub śmietnikuje. Ale skipuje brzmi lepiej.

E-usługi

e-faktua, e-kartka, e-bilet, e-kantor, e-porada, e-czytelnictwo

A z drugiej strony:

ekowojownik, ekoterrorysta, ekościema

Są też:

biopaliwa, bioodpady

a także

strachy i obawy:

ekolęk, depresja klimatyczna

MŁODZIEŻ

Na koniec w nieco lżejszej tonacji. Tu tylko kilka przykładów, bo język młodzieży zmienia się zbyt szybko, by odnotować niektóre nowości. Zauważone przez językoznawców najczęściej już są przestarzałe… Mamy zatem:

alternatywka/konserwatywka

hotówa/hotuwa, smakówa/smakuwa, stylówa/styluwa, krindżówa/krindżuwa

elówa/eluwa!

Nie pytajcie, co to wszystko znaczy, mogę się jedynie domyślać…

Przeróbki słowne:

pieseł/koteł/fokeł

śmiechać, smutać

Emocje:

masakra, totalny, essa

Skróty:

uro (urodziny)

za dara (za darmo)

depra (depresja)

oburz (oburzenie)

wzrusz (wzruszenie)

wygryw/przegryw (sądzę, że nie trzeba niczego wyjaśniać)

nieogar (chyba że nieogarom)

No i wisienka na torcie:

papieżowa (czyli 21:37).

 Jeśli znacie jakieś inne neologizmy, których tu nie wymieniłam, dajcie znać. Warto uczyć się nowych słów, również we własnym języku.